Atlas Fabrikaya Girince Hyundai İşçileri Sokağa Çıktı

Ulsan'da bir vardiya bitiminde ışıklar iki saat erken sönüyor artık. Dünyanın en büyük otomobil kompleksinde çalışan on binlerce işçi, önlerine konan planı kabul etmiyor: Boston Dynamics'in insansı robotu Atlas, montaj hattına giriyor ve bu iş yerini kökten değiştirecek.

Hyundai Motor sendikası, 13-15 Temmuz arasında vardiyaları iki saat kısaltarak fiili bir uyarı grevi başlattı; 20-22 Temmuz'da ise dört saatlik iş bırakma eylemleri planlanıyor. Wall Street Journal'a göre bu, otomotiv sektöründe insansı robotlara karşı yaşanan ilk fabrika durdurma eylemi. On beş görüşme turu masaya oturuldu ama anlaşma çıkmadı.

Mesele aslında çok insani: 39 bini aşkın üyesi olan sendika, robotların işleri yok etmesinden çok, çalışma saatlerinin ve ücretlerin belirsizleşmesinden korkuyor. Bu yüzden saatlik ücretin sabit maaşa dönüştürülmesini, emeklilik yaşının 60'tan 65'e çıkarılmasını ve daha yüksek ikramiye istiyorlar. Yani kavga 'robot mu gelecek' değil, 'robot gelirse bana ne olacak' sorusu etrafında dönüyor.

Atlas Neden Bu Kadar Tartışmalı?

Atlas, iki bacaklı, 1,80 metreyi aşan boyuyla insan gibi hareket eden, yaklaşık 45 kiloya kadar yük kaldırabilen bir robot. Kısa süre önce Boston Dynamics'i tamamen kendi bünyesine katan Hyundai, bu robottan 25 bin adet üretip önce ABD fabrikalarında, 2028'den itibaren devreye almayı hedefliyor. Diğer bölgeler için henüz bir takvim açıklanmadı.

Sayılar da tartışmayı körüklüyor. Samsung Securities analisti Esther Yim'e göre bir Atlas robotunun maliyeti yaklaşık 130 bin dolar ama işletme süresince kendini iki yılda amorti edebiliyor. Macquarie Securities'ten James Hong ise maliyet 100 bin dolara düşerse robotun işletim gideri ABD federal asgari ücretinin (saatte 7,25 dolar) altına inebileceğini, bunun da bir montaj işçisinin maaşını fazlasıyla geride bırakacağını söylüyor. Bir işçi için bu, sadece bir teknoloji haberi değil; 'ben bu maaşla nasıl rekabet edeceğim' sorusu.

Hyundai ilk uygulamayı, Georgia'daki Metaplant America elektrikli araç fabrikasında 2028'de başlatmayı planlıyor. Burada sendika yok; ancak United Auto Workers (UAW), bu tesiste örgütlenme çalışmalarını sürdürüyor. Fabrikanın genel montaj yöneticisi Jerald Roach, robotların insan işçilerin yerini almayacağını, hortum, kablo, halı gibi yumuşak parçaların hâlâ insan elinin dokunuş hassasiyetini gerektirdiğini söylüyor. Hyundai, 2031'e kadar bu tesiste 8.100 tam zamanlı çalışan istihdam etme taahhüdünde; 2025 sonunda sayı zaten 3.800'ü geçmişti.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Otomotiv sektörü, endüstriyel robotların en eski müşterisi. 2021 itibarıyla dünyada bir milyondan fazla robot otomobil fabrikalarında çalışıyordu; bu, tüm sektörlerdeki robotların üçte biri demek. Ama Atlas gibi insansı robotlar farklı bir vaatte bulunuyor: tek bir görevi tekrarlayan kol yerine, insan için tasarlanmış bir çalışma alanına uyum sağlayıp birden fazla işi yapabilme. Tesla kendi Optimus robotunu geliştiriyor, BMW ise Figure AI'nin robotlarını Spartanburg'daki tesisinde test ediyor; Çinli BYD gibi üreticiler de aynı yarışa girmiş durumda.

Ama bu vaadin gerçeğe dönüşmesi, hem yapay zekâ eğitiminde hem donanımda ciddi ilerlemeler gerektiriyor; robotların hâlâ tam otonom, güvenilir şekilde çalışması için kat edilecek yol var. General Motors'un Detroit'teki tesisinde 1.300'den fazla işçiyi 'geçici' diye çıkarıp yerine 50 robot kolu koyması, UAW Başkanı Shawn Fain'in haziran ayındaki kongrede 'insansı robotların ve toplu otomasyonun tehdidi' uyarısını yapmasına neden oldu. Bu uyarı, dünyanın dört bir yanındaki üretim işçileri için giderek daha somut bir gündeme dönüşüyor.

Yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisi konusunda daha önce 200 iktisatçı ve Nobel ödüllü bilim insanının yaptığı uyarıyı da aktarmıştık; Ulsan'daki grev, bu uyarının soyut bir tahminden çıkıp fabrika kapısında somut bir çatışmaya dönüştüğü ilk örneklerden biri sayılabilir. Sam Altman'ın aksine, "yapay zekâ iş yaratıyor" söylemine Ulsan'daki işçilerin pek de ikna olmadığı görülüyor.

Boston Dynamics'in Atlas'ı nasıl tanıttığını görmek isteyenler için şirketin resmi Atlas sayfası robotun yeteneklerini videolarla anlatıyor.

Önümüzdeki birkaç yıl, insansı robotların gerçekten insan işçilerden ve klasik endüstriyel kollardan daha ekonomik olup olmadığını gösterecek. Ama şimdiden anlaşılan bir şey var: bu tartışma sadece mühendislik masasında değil, artık grev hatlarında da yürütülüyor — ve masanın karşısında oturanlar için bu, bir maaş bordrosu kadar gerçek.