200 İktisatçı ve Nobel Ödüllü Uyarıyor: Hazırlanma Vakti Daralıyor

Bazen bir metnin altındaki imzalar, metnin kendisinden daha çok konuşur. Geçtiğimiz günlerde Stanford Digital Economy Lab öncülüğünde yayımlanan "Şimdi Harekete Geçmeliyiz" başlıklı bildiri de tam olarak böyle bir metin. Altında Nobel ödüllü iktisatçılar, Google, OpenAI ve Anthropic gibi devlerin isimleri var. Toplamda 200'ü aşkın iktisatçı ve yapay zekâ araştırmacısı, aralarında 16 Nobel ödüllü, aynı cümlenin arkasında durmuş: Yapay zekânın ekonomik etkisine hazırlanmak için önümüzdeki pencere hızla kapanıyor.

Bu, sıradan bir akademik çağrı değil. Çünkü genellikle birbirinin görüşlerine mesafeli duran isimler — Daron Acemoğlu, Joseph Stiglitz, Paul Krugman, Ben Bernanke gibi Nobel ödüllü iktisatçılar — bu kez aynı masaya oturmuş. Ve yanlarında, yapay zekâyı bizzat geliştiren şirketlerin üst düzey isimleri: Google'dan Jeff Dean, Anthropic'in kurucu ortağı Jack Clark, OpenAI'dan Noam Brown ve Sarah Friar.

Bu tabloyu bir an durup düşünmeye değer. İşi teknolojiyi üretmek olanlarla, o teknolojinin toplum üzerindeki etkisini ölçmeye çalışanlar aynı endişeyi paylaşıyorsa, o endişeyi ciddiye almamız gerekir.

Bildiri Ne Diyor?

Metnin özü üç iddiaya dayanıyor. Birincisi, yapay zekâ önümüzdeki on yılda "radikal biçimde daha güçlü" hâle gelebilir. İkincisi, bu durum "Sanayi Devrimi'nden daha büyük ama çok daha kısa sürede yaşanan" bir dönüşümü tetikleyebilir. Üçüncüsü, iktisatçıların, siyasetçilerin ve teknoloji liderlerinin şimdiden teşvikler, koruyucu kurallar ve kurumlar oluşturması gerekir.

İlginç olan şu: Bildiri, bunca ağır uyarıya rağmen tek bir somut politika önerisi sunmuyor. Ne belirli bir tedbir, ne bir takvim. Dil boyunca ihtiyatlı bir "olabilir" havası hâkim. Yapay zekâ "daha güçlü olabilir", dönüşüm "tetiklenebilir", işler "kaybedilebilir".

Araştırmacı Tom Cunningham bu belirsizliği çarpıcı bir cümleyle özetliyor: "Siste araba kullanıyoruz ve bir sonraki adımda ne olacağını öngörmek olağanüstü zor." Nobel ödüllü Michael Spence ise "herkesin işbaşı yapması gereken" bir dönemden söz ediyor.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Burada bir çelişki var ve onu görmezden gelmek dürüstçe olmaz. Bildiri büyük bir alarm zili çalarken, kanıtlar henüz o kadar net değil. Şimdiye dek yapay zekânın iş gücü piyasasında büyük ölçekli bir etki yarattığını gösteren sağlam çalışmalar yok. Yale Budget Lab, henüz yapay zekâ kaynaklı bir değişim saptamadığını açıkladı.

Dahası, uyarıyı imzalayan şirketlerin liderlerinden bazıları son günlerde tam tersi bir tondan konuşuyor. OpenAI CEO'su Sam Altman, yapay zekânın "şimdiye kadar net iş yaratıcısı" olduğundan "oldukça emin" olduğunu söyledi. Anthropic'in başındaki Dario Amodei de otomasyonu bir "iş katili"nden çok "verimlilik çarpanı" olarak tanımlıyor.

Peki hangisi doğru? Muhtemelen ikisi de, ve asıl mesele burada. ABD Merkez Bankası kurulunun bir çalışması, ChatGPT'nin çıkışından bu yana programcı istihdamındaki büyümenin neredeyse yarıya düştüğünü, üç yılda beklenenden yaklaşık 500 bin daha az iş olduğunu buldu. Ama araştırmacılar bunu doğrudan "kaybedilen işler" sayısı olarak okumamaya dikkat çekiyor. Başka bir çalışmaysa programcı ve yazarlardaki daralmanın ChatGPT'den önce başladığını gösteriyor.

Yani manzara bulanık. Belki de bildirinin asıl mesajı şu: Kesinliği beklemek lüksümüz olmayabilir. Bir sorunun ölçülebilir hâle gelmesini beklersek, hazırlanmak için çok geç kalmış olabiliriz.

Türkiye'ye Etkisi

Bu tartışma uzak bir Silikon Vadisi meselesi gibi görünse de değil. İstanbul'da bir yazılım şirketinde çalışan genç bir mühendis, Ankara'da freelance çeviri yapan bir kadın, İzmir'de çağrı merkezinde ekmeğini kazanan biri için bu bildiri soyut bir akademik metin değil — geleceklerine dair bir soru işareti.

Türkiye'nin genç ve teknolojiye açık bir nüfusu var; bu bir fırsat. Ama fırsatın nimete dönüşmesi, bildirinin söylediği o "kurumlar ve koruyucu kurallar" olmadan zor. Eğer yapay zekâ kimi meslekleri dönüştürecekse, o dönüşümde çalışanların yeniden eğitimini, sosyal güvenceyi ve adil geçişi düşünen politikalar bugünden konuşulmalı.

Belki de bu bildirinin bize hatırlattığı en sahici şey şu: Teknolojinin hızını durduramayız, ama ona nasıl hazırlanacağımıza dair seçim hâlâ bizim elimizde.