Almanya AI Overviews'a Kırmızı Kart Gösterdi: Google Endişeli mi?

Peki ama bir yapay zekâ özet cümlesi, gerçekten "tarafsız arama sonucu" mudur? Almanya'nın medya düzenleyicileri bu soruya artık net bir cevap verdi: Hayır. ZAK (Lisanslama ve Denetim Komisyonu), Google'ın AI Overviews (yapay zekâ özetleri) özelliğini ve Perplexity'nin sohbet tabanlı arama motorunu Almanya'nın Eyaletler Arası Medya Sözleşmesi kapsamında ilk kez "içerik sağlayıcı" olarak sınıflandırdı. Bu, dünyada bu tür bir düzenlemenin ilk örneği ve iki şirket için hafife alınacak bir gelişme değil.

ZAK Başkanı Dr. Thorsten Schmiege'nin sözleri gayet açık: "Yapay zekâ arama motorları ve sohbet botları içerik sağlayıcıdır ve Alman medya hukukunu artık onlara da tutarlı biçimde uyguluyoruz." Peki bu neden şimdi geldi, yıllardır ortada olan bir teknolojiye dair bu netlik neden bu kadar geç oluştu? Düzenleyicilere göre cevap basit: Dijital Hizmetler Yasası'nın (DSA) platformları üçüncü taraf içeriğinden sorumlu tutmayan koruması, yapay zekâ tarafından üretilen yanıtlar için geçerli değil — çünkü bu yanıtlar başkasının içeriğinin yeniden dağıtımı değil, şirketlerin kendi ürettiği içerik sayılıyor.

Bu tespit tek başına da değil. Kısa süre önce bir Münih mahkemesi de benzer bir sonuca ulaşmış, yapay zekâ tarafından üretilen metni "bağımsız, yeni ve içerik açısından farklı ifadeler" olarak tanımlamıştı. O davada Google, yanlış iddialardan sorumlu tutuldu ve şirket kararı temyiz edeceğini açıkladı. Şimdi aynı Google, medya hukuku cephesinden de bir darbe aldı — üstelik bu kez sivil sorumluluğun ötesinde, doğrudan Eyaletler Arası Medya Sözleşmesi'nin 109. maddesinin ihlal edildiği tespit edildi ve karar derhal yürürlüğe girdi. Google ile Perplexity'ye bir aylık itiraz süresi tanındı.

Linkleri Gölgede Bırakan Özetler

Düzenleyicilerin asıl iddiası şu: Google'ın AI özetleri, arama sonuçlarının en üstünde, geleneksel bağlantıları — özellikle gazetecilik kaynaklarına ait linkleri — arka plana itecek şekilde yerleştiriliyor. Bu, düzenleyicilere göre yasaklanmış bir ayrımcılık; çünkü bu özetler tarafsız arama sonucu değil, Google'ın kendi ürettiği içerik.

Ama peki, link görünürlüğü meselesi tek sorun mu? Aslına bakarsanız hayır. Çeşitli araştırmalar, kullanıcıların sorularına yanıt aldıklarını düşündükleri anda kaynak linklere tıklamadığını gösteriyor. Yani linkleri yukarı taşımak bile bu davranışı değiştirmeyebilir. Google bu araştırmaların kusurlu olduğunu söylüyor — ama bunu kanıtlayacak kendi verisini de paylaşmıyor. Şirket neyi göstermek istemiyor, sorusu havada kalıyor.

Perplexity için düzenleyicilerin şimdilik tespit ettiği eksiklikler daha sınırlı: Almanya'da yetkili temsilci bulunmaması ve şeffaflık bildirimlerinin eksikliği. Teorik olarak aynı kaygıların Perplexity için de geçerli olması gerekiyor, çünkü hizmet benzer şekilde çalışıyor — ama Google'ın erişimi kıyaslanamayacak kadar büyük.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Hukuki görüşe imza atan Profesör Jan Oster ve Profesör Christoph Busch, meselenin özünü iyi özetliyor: Arama motorlarına yapay zekâ eklenmesi, insanların bilgiye ulaşma şeklini köklü biçimde değiştiriyor. Bağlantılı sonuçlar listesi yerine tek bir düzyazı cevap sunuluyor. Bu da orijinal kaynaklara giden trafiği azaltıyor ve gazeteciliğin finansman modelini riske atıyor. Yazarlar, yapay zekâ arama motorları için ayrı bir kategori oluşturulmasını ve medya çeşitliliğini koruyacak kurallar getirilmesini öneriyor.

Google'ın buna hazırlıksız yakalanmadığını da not etmek gerekiyor. Şirketin "Preferred Sources" (Tercih Edilen Kaynaklar) özelliği, tam da bu tartışmaya karşı bir zırh gibi konumlandırılmış durumda — mahkemede "kullanıcılar hangi kaynağın görüneceğini seçebiliyor" savunması yapabilmek için. Peki gerçekte kaç kullanıcı özel bir kaynak listesi tutuyor? Muhtemelen çok az. Yayıncılar bu özelliği tanıtmak için sıraya girerken, Google'ın elinde aslında orijinal kaynakları, mahkemede kendini savunamayacak ya da savunmayacak sağlayıcılarla değiştirebilme özgürlüğü kalıyor gibi görünüyor.

Bu karar, AB'nin Google'ın Android ve arama ekosistemini rakiplere açmasını dayattığı süreçle aynı çizgide okunmalı: Avrupa düzenleyicileri, Google'ın arama gücünü kendi ürünlerini öne çıkarmak için kullanmasına giderek daha az tahammül gösteriyor. Farkı şu ki bu sefer mesele reklam ya da rakip hizmetler değil, doğrudan haber medyasının varlığı.

Türkiye'ye Etkisi

Türkiye'de henüz böyle bir medya hukuku çerçevesi yok, ama AI özetlerinin gazetecilik sitelerine giden trafiği azaltması küresel bir sorun — Türk haber kuruluşları da bu tıklama kaybından muaf değil. Almanya'daki bu karar emsal oluşturursa, AB genelinde ve dolayısıyla dolaylı yoldan Türkiye pazarında sunulan ürünlerde de Google'ın kaynak gösterme ve link yerleştirme politikalarında değişiklik görebiliriz. Bu arada Google'ın kullanıcı verilerini yapay zekâ eğitiminde nasıl kullandığına dair tartışmalarla birlikte okunduğunda, şirketin şeffaflık konusunda giderek daha fazla mercek altında olduğu görülüyor.