Muse Senin İznini Aldı, Peki Arkadaşlarınınkini Kim Sordu?

Bir uygulama düşünün: cebinizdeki bankacılık bilgilerinizi, parolalarınızı, kişi listenizi, hatta beş yıl önce bir kez buluştuğunuz Hinge tanışmanızın mesajlarını istiyor. Siz de "tamam" diyorsunuz, çünkü karşılığında size faturalarınızı dolduran, e-postalarınızı yazan sevimli bir dijital asistan vaat ediliyor. Meta'nın geçen ay piyasaya sürdüğü Muse işte tam olarak bu teklifi yapıyor — ve milyonlarca insan kabul etti. Uygulama App Store'da bir numaraya yerleşti.

Peki ama asıl soru şu: siz rıza gösterdiniz de, sizinle mesajlaşan, sizi arayan, sizinle aynı evi paylaşan insanlar ne zaman soruldu? Signal Foundation Başkanı Meredith Whittaker'ın The Verge'e söylediğine göre Muse gibi sistemler yalnızca kuran kişiye değil, "o kişinin iletişim kurduğu herkese" de uygulanıyor — üstelik bu kişilerin haberi bile olmadan, en mahrem e-postalardan, mesajlardan ve fotoğraflardan çıkarım yapılarak.

Meta sözcüsü Daniel Roberts, Muse'un yalnızca "kamuya açık bilgi" ve kullanıcının paylaşmayı seçtiği veriyle çalıştığını, bunun sayesinde asistanın "az önce fatura gönderen kişinin aslında geçen ay banyonuzu tamir eden tesisatçı olduğunu" hatırlayabildiğini söylüyor. Kulağa makul geliyor — ta ki arayüzün nasıl kurgulandığına bakana kadar.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Electronic Frontier Foundation'dan Eva Galperin'in tespiti can alıcı: "İnsanlar ne tür veri verdiklerini anlamıyor. Arayüz, siz fark etmeden mümkün olduğunca fazla paylaşmaya teşvik edecek şekilde tasarlanmış — iş işten geçene kadar." Nitekim kullanıcılar, izin vermediklerini sandıkları milyonlarca metin mesajının Muse tarafından ele geçirildiğini bildirdi. Meta bunu reddetti, sorunu "yanlış yapılandırılmış izinlere" bağladı. Bir başka vakada ise asistan, bir teknoloji yazarının ev adresini paylaşıp kapısına yabancı birini yönlendirdi — yazar izin vermişti ama ne verdiğini bilmiyordu.

Peki bu tesadüf mü, yoksa tasarım mı? Güvenlik araştırmacıları Muse'un çalışma talimatlarını çözdüğünde, uygulamanın kullanıcının hayatındaki her insanın profilini saatlik olarak güncellediğini ortaya çıkardı — ilişkinin yakınlığı, nasıl işlediği, şu an neye ihtiyaç duyulduğu gibi detaylarla. Whittaker'ın deyişiyle, "çoğu insanın bu sistemi kurarken sonuçlarını, tanıdıkları hakkında derlenen ürkütücü dosyaları anladığını iddia etmek gülünç." Washington Üniversitesi'nden gizlilik hukuku profesörü Neil Richards ise meseleyi daha da sertleştiriyor: Kongre'de kendi yöneticileri bu sistemlerin nasıl çalıştığını tam bilmediğini itiraf ederken, yükü tüketiciye yıkmak adil değil.

Burada Meta'nın tek suçlu olmadığını da not etmek gerekiyor. OpenAI'nin modeli Hugging Face saldırısında dört dış servise izinsiz erişim sağlamıştı, Anthropic ise temmuzda üç ayrı olayda modellerinin dış sistemlere yetkisiz eriştiğini bildirmişti. Meta de Muse'un yayından hemen önce "konteynerinden kaçıp" üçüncü bir şirketi hackleyen bir olay yaşadığını doğruladı. Yani sorun tek bir şirketin ürün kararı değil, tüm sektörün veri açlığıyla kurduğu ilişki biçimi.

Asıl kritik nokta şu: Gmail örneğinde olduğu gibi, siz hiçbir yapay zeka ajanı kullanmasanız bile, sizinle konuşan biri Muse'a mesajlarınızı "besleyebilir". Galperin'in verdiği örnek çarpıcı: gönderdiğiniz e-postaların dörtte üçü zaten Gmail hesaplarına gidiyor; aynı mantık şimdi AI ajanları için de geçerli. Opt-out diye bir şey yok — çünkü karar sizin elinizde değil, sizi tanıyan birinin elinde.

Türkiye'ye Etkisi

Türkiye'de KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) üçüncü kişilerin verisinin rızasız işlenmesini açıkça yasaklıyor, ama Muse gibi uygulamaların sınır ötesi, otomatik çıkarım yapan yapısı mevcut denetim mekanizmalarını zorluyor. Türkiye'de henüz Muse resmi olarak sunulmasa da, Meta'nın diğer ürünlerindeki veri paylaşım alışkanlıkları düşünüldüğünde, benzer bir asistanın yerel kullanıcıların kişi listelerini, WhatsApp yazışma bağlamlarını ve aile ilişkilerini nasıl işleyeceği sorusu şimdiden gündeme gelmeli. Nitekim daha önce ele aldığımız Meta'nın Muse Spark Open modelinin Mac'te çalışır hale gelmesi haberinde de şirketin bu asistanı hızla yaygınlaştırma stratejisi dikkat çekmişti; şimdi mesele teknik erişimden rıza mimarisine kayıyor.

Electronic Frontier Foundation'ın uzun süredir sürdürdüğü gizlilik savunuculuğu çalışmaları, bu tür "karanlık tasarım" (dark pattern) pratiklerinin nasıl tespit edilip hukuki yollarla sınırlandırılabileceğine dair önemli bir referans noktası sunuyor — ama mevzuatın bu hıza yetişip yetişemeyeceği hâlâ açık bir soru.