xAI, Dava Açmasın Diye Mississippi'de Ev Satın Alıyor

Peki, bir şirket neden komşularının evlerini topluca satın almaya kalkar? Cevap genelde basittir: ortada susturulması gereken bir gürültü vardır — bazen kelimenin tam anlamıyla. The Guardian'ın haberine göre Elon Musk'ın yapay zeka şirketi xAI'nin yan kuruluşu MZX, Mississippi'nin Southaven kasabasında kapı kapı dolaşan emlakçılar aracılığıyla ev sahiplerine teklif götürüyor. Teklifin görünürdeki konusu ev alım satımı; asıl konusu ise sessizlik.

Kapı kapı dolaşan bir emlakçı, bir sakine xAI'nin bölgede 418 evi satın almayı planladığını, bunlardan 18'inin sahibinin zaten satışa razı olduğunu söylemiş. Mississippi Free Press'in ele geçirdiği bir mektupta MZX, kendisine yöneltilen tüm iddiaları reddettiğini belirtirken, "iş amaçları için mülke ihtiyaç duyduğunu" gerekçe göstererek ev alımı öneriyor. Ama mektubun can alıcı kısmı şu: Teklifi kabul eden ev sahibi, kapanış sırasında ayrı bir "ibra sözleşmesi" imzalamak zorunda kalıyor. Bu sözleşmeyle kişi, Southaven'daki tesisle ilgili olası tüm hak taleplerinden — davadaki tazminat hakkı dahil — vazgeçiyor. Yani ev satmıyorsun, aynı zamanda susuyorsun.

Bu arada kiracılar için işler daha da hızlı ilerliyor. Ev sahipleri satışı kabul ettikçe, kiracılara 60 gün içinde evi boşaltmaları bildiriliyor — davaya taraf olma ya da olmama seçeneği bile sunulmadan.

Peki ortada ne tür bir gürültüden söz ediyoruz?

Üç Southaven sakininin açtığı "Haley" davası, xAI'nin devasa veri merkezi ile yanındaki gazla çalışan türbinlerin "neredeyse kesintisiz gürültü ve titreşim" ürettiğini iddia ediyor. xAI son iki yılda veri merkezi inşasını hızlandırdı: Memphis'te iki dev "Colossus" tesisi kurdu, Tennessee sınırına yakın Southaven'a ise "Macrohardrr" adlı veri merkezini ve ona eşlik eden bir santrali taşıdı. Daha önce ele aldığımız gibi, bu tür dev veri merkezleri doğal gazla besleniyor — ve bu enerji açlığı, komşu mahallelerde fiziksel bir faturaya dönüşüyor gibi görünüyor.

Dava tek başına değil. NAACP (Amerikan Siyahi Hakları Derneği), xAI'yi Southaven'da onlarca ruhsatsız metan gazı türbini işletmekle suçlayan ayrı bir dava açtı; bir federal yargıç, Trump yönetiminin bu davayı düşürme girişimini bu ay engelledi. Üstelik SpaceXAI'nin (xAI'nin bir kolu) çevre ihlalleri nedeniyle 6,1 milyon dolara kadar idari para cezasıyla ve Memphis ile Southaven'daki işler için 220 milyon dolardan fazla ödenmemiş fatura iddiasıyla karşı karşıya olduğu da ayrı bir detay. Mississippi valisi aylar önce şirketin bölgeye 20 milyar dolardan fazla yatırım yapacağını övünerek duyurmuştu — şimdi aynı yatırımın gölgesinde ödenmemiş faturalar ve ceza riskleri konuşuluyor.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Bir şirketin, kendisine dava açan ya da açabilecek komşularını mülk alarak "çözmesi" hukuken mümkün olabilir; bu tür ibra anlaşmaları ABD'de yeni değil. Ama burada sorulması gereken soru şu: xAI gerçekten "iş amaçları için mülke ihtiyaç duyduğu" için mi 418 ev alıyor, yoksa davayı küçültmenin en ucuz yolunu mu buluyor? 418 ev, bir dava dosyasındaki tanık ve davacı sayısını azaltmanın oldukça etkili bir yöntemi. Şirket iddiaları resmen reddediyor ama aynı anda mahkemeye gitmeden anlaşmak için para harcıyor — bu çelişki kendi başına bir cevap sayılabilir mi, tartışılır.

Siyasi arka plan da ilgi çekici. Memphis Belediye Meclisi geçen hafta veri merkezi inşaatına bir yıllık moratoryum getirilmesini reddetti, bunun yerine 135 günlük bir inşaat duraklaması öngören daha yumuşak bir yönetmelik kabul etti. Ara seçimlere haftalar kala yapay zeka veri merkezlerine karşı artan tepki, yerel politikacılar üzerinde fark edilir bir baskı yaratıyor — ama bu baskının evleri satın almaktan daha güçlü bir düzenlemeye dönüşüp dönüşmeyeceği belirsiz.

Türkiye'ye Etkisi

Türkiye'de de yapay zeka yatırımlarını çekmek için veri merkezi projeleri hızla artıyor; ama Southaven örneği, bu tesislerin çevresel ve toplumsal maliyetinin yatırım anlaşmalarında genellikle görünmez kaldığını hatırlatıyor. Bir şirketin "20 milyar dolarlık yatırım" başlığıyla duyurduğu proje, yıllar sonra komşularının evlerini satın alarak dava hakkını satın alma noktasına gelebiliyor. Türkiye'de benzer projeler planlanırken gürültü, emisyon ve su kullanımı gibi konularda şeffaflık mekanizmalarının baştan kurulması, benzer bir sessizlik pazarlığının önünü kesebilir.