PwC Raporlarında Sahte Kaynaklar: Sıradaki Danışmanlık Devi mi?

Peki bu kaç dördüncü oluyor? KPMG, Deloitte ve Ernst & Young'dan sonra şimdi de PwC. Yapay zeka tespit şirketi GPTZero, PwC Middle East'in 2024-2026 arasında yayımladığı dört raporda uydurma kaynaklar ve doğrulanamamış iddialar tespit etti. Yani dünyanın en büyük dört denetim-danışmanlık firması —hepsi— artık aynı sorunun içinde: müşterilere milyonlarca dolara satılan raporlarda, var olmayan referanslar.

En çarpıcı örnek "Transforming Governance" başlıklı rapor. GPTZero'nun analizine göre bu rapor yüzde 84 ihtimalle tamamen yapay zeka tarafından üretilmiş. Rapor, PwC'nin "Citizen Pulse" adlı bir ürününü tanıtıyor ve Danimarka, Suudi Arabistan, ABD ve Avustralya hükümetlerinin bu ürünü kullandığını iddia ediyor. Ama bu iddiaları destekleyen hiçbir kanıt yok. Hiç. Peki PwC bu isimleri nereden aldı, kim onayladı, hangi süreçten geçti — bunlara dair tek satır açıklama yok.

Burada asıl soru şu: Bu gerçekten bir "yapay zeka hatası" mı, yoksa insan denetiminin çökmesi mi? GPTZero'nun yanıtı ilginç: en yüksek yapay zeka skoruna sahip raporlar, aynı zamanda en fazla sahte kaynağa sahip olanlar. Şirket bu duruma "Vibe Citing" adını veriyor — referansların gelişigüzel eklendiği, başlık, URL ya da yazar bilgisinin çoğu zaman yanlış ya da eksik olduğu, en kötüsü de atıfta bulunulan iddiayı gerçekte desteklemeyen bir alıntılama kültürü. Akademik dünyada da aynı hastalık görülüyor; yani bu sadece danışmanlık sektörüne özgü bir tembellik değil, yapay zeka araçlarının hızla ve sorgusuz benimsenmesinin genel bir semptomu.

Bu Ne Anlama Geliyor?

PwC Middle East, Financial Times'a yaptığı açıklamada doğruluğu ciddiye aldıklarını ve "sınırlı sayıda destekleyici atıfı güncellediklerini" söyledi. Ama hataların nasıl oraya girdiğine dair tek kelime yok. Bu, kurumsal krizle mücadelenin klasik reçetesi: kabul et, küçült, açıklama verme. Oysa asıl mesele küçük bir düzeltme değil — milyonlarca dolarlık danışmanlık ücretiyle satılan bir belgenin, temelinde var olmayan devlet referansları taşıması.

Big Four'un dördünün de aynı skandala bulaşmış olması tesadüf değil. Bu firmalar son iki yılda yapay zeka araçlarını içerik üretiminde agresif biçimde benimsedi, verimlilik vaadiyle. Ama görünen o ki, hız kazanılırken doğrulama katmanı devre dışı bırakıldı. Peki bu raporları kim onayladı, hangi ortak imza attı, hangi müşteri milyonlarca dolar ödedi de kaynakları kontrol etmedi? Bu sorular hâlâ havada.

Daha önce yapay zeka üretimi içeriklerin gerçekle ilişkisini ele aldığımız Google'ın SynthID filigranı üzerine yazımızda da vurguladığımız gibi, üretilen içeriğin "yapay zeka kaynaklı" olduğunu tespit etmek başka, o içeriğin doğruluğunu garanti altına almak bambaşka bir mesele. PwC vakası bu ayrımın kurumsal dünyada ne kadar pahalıya patlayabileceğini gösteriyor.

Türkiye'ye Etkisi

Türkiye'de de Big Four firmalarının yerel ofisleri kamu ve özel sektöre benzer yönetişim, dijitalleşme ve strateji raporları satıyor. Bu skandal, yerel müşterilerin de aldıkları raporların kaynaklarını sorgulamasını gerektiriyor. Türk şirketlerin ve kamu kurumlarının danışmanlık sözleşmelerine "kaynak doğrulama" maddesi eklemesi artık lüks değil, gereklilik gibi görünüyor.