Meta'nın Yeni Sözleşmesi: Haber Sitelerini Bedava Mı Tarayacak?

Bir sözleşme değişikliği, küçük bir maddeyle koca bir sektörü sarsabilir mi? Meta'nın 30 Ekim'de yürürlüğe girecek yeni ticari şartları tam olarak bunu yapıyor gibi görünüyor. Nieman Lab'ın ortaya çıkardığı metne göre şirket, Facebook, Instagram, WhatsApp ve Messenger'da iş hesabı bulunan her işletmenin 'ilişkili' web sitelerini tarayabilecek, içeriğini toplayabilecek ve bunu yapay zekâ ürünlerini 'geliştirmek, araştırmak' ve 'eğitmek' için kullanabilecek.

Peki bu madde neden önemli? Çünkü işletme hesabı açan sadece küçük esnaf değil; Facebook sayfası üzerinden içeriğini tanıtan hemen her online haber yayıncısı da bu tanımın içine giriyor. Hukukçular Nieman Lab'a, bu dilin Meta'ya 'ticari şartlarımız diğer engelleme talimatlarının önüne geçer' diyebilme imkânı tanıyabileceğini söylüyor — yani bir sitenin robots.txt dosyasıyla 'beni tarama' demesi bile işe yaramayabilir.

Meta'nın sözcüsü Daniel Roberts ise bunun sadece 'ticari ve kendi kendine hizmet reklam şartlarının birleştirilmesi' olduğunu savunuyor. Ama 'birleştirme' kelimesi, pratikte kapsamın genişlemesi anlamına gelmiyor mu? Şirketin bu konuda net bir cevap vermekten kaçındığını söylemek yanlış olmaz.

Ne Değişiyor, Kim Etkileniyor?

Yeni madde açık: işletmeler, Meta'nın otomatik yazılımlarla (tarayıcı botları, örümcekler, kullanıcı ajanları) kendi ürün veya hizmetleriyle 'ilişkili' alan adlarına, web sayfalarına ve URL'lere erişmesine, bunları indekslemesine, önbelleğe almasına ve periyodik olarak güncellemelerini çekmesine izin veriyor. Toplanan içerik ise Meta'nın yapay zekâ ürünlerini sağlamak, geliştirmek, araştırmak ve eğitmek için kullanılabiliyor.

Meta daha önce CNN, Fox News, USA Today ve People Inc. gibi yayıncılarla lisans anlaşmaları imzalamıştı — Google ve Meta'nın aynı hafta attığı adımlarla yapay zekâ yarışının nasıl kızıştığını daha önce yazmıştık. Ama bu yeni şartlar, o anlaşmaların dışında kalan çok daha geniş bir içerik havuzuna erişim kapısı açıyor gibi görünüyor. Cornell Üniversitesi'nden dijital hukuk profesörü James Grimmelmann, bunun yayıncılara açıkça 'sitelerindeki her içerikle yapay zekâ eğitme ve hatta bu içeriği yayıncılarla rekabet edecek şekilde kullanma izni' anlamına geldiğini söylüyor. Meta'nın iletişim başkan yardımcısı Andy Stone ise X'te bu değişikliğin haber sitelerini hedeflemediğini, sadece üçüncü taraf sitelerdeki ürün bilgilerini doğru çekmek için yapıldığını iddia ediyor. İki açıklama birbiriyle ne kadar örtüşüyor, okuyucuya bırakılmış bir soru.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Burada asıl çarpıcı olan zamanlama. Meta geçen ay, işletme ve içerik üreticilerinin gönderi ve reels'lerde bağlantı paylaşabilmesi için ücret talep eden Meta One aboneliğini başlattı. Nieman Lab'ın altını çizdiği gibi: Meta bir yandan aynı içeriğe bağlantı vermek için para isterken, diğer yandan o içeriği bedava tarayabilme hakkını sözleşmeye yazıyor. Bu çelişki kazara mı, yoksa planlı bir strateji mi — şirketin bunu açıklaması gerekiyor.

Ayrıca kabul etmeyen işletmelerin 'ticari amaçlarla Meta ürünlerine erişimini tamamen kaybedebileceği' de şartlarda yer alıyor. Yani yayıncıların önünde gerçek bir seçenek var mı, yoksa 'ya kabul et ya da platformdan çık' dayatması mı — bu da cevapsız kalan bir başka soru. Robots.txt gibi teknik engelleri aşabilecek bir ticari sözleşme maddesi, dijital yayıncılık hukukunda emsal oluşturabilir; bu yüzden konunun sadece Meta'yı değil, OpenAI'den Google'a kadar tüm büyük yapay zekâ oyuncularının veri toplama pratiklerini de gündeme getirmesi muhtemel.

Türkiye'ye Etkisi

Facebook ve Instagram üzerinden içerik tanıtan Türk haber siteleri ve dijital yayıncılar için bu madde doğrudan bağlayıcı olabilir — sözleşme küresel olarak uygulanıyor, ülke ayrımı yapmıyor. Türkiye'de henüz Meta ile lisans anlaşması imzalayan büyük bir yayıncı örneği yok; bu da yerel medyanın içeriğinin, herhangi bir telif görüşmesi olmadan Meta'nın yapay zekâ modellerine girme riskini daha da belirgin kılıyor. Yayıncıların şimdiden kendi hukuk ekipleriyle bu şartları masaya yatırması gerekiyor.