Meta Sözleşmesini Değiştirdi Ama Haber Sitelerini Kazımaktan Vazgeçti mi?

Meta, iş hesapları için hazırladığı yeni kullanım şartlarından bir kelimeyi sessizce çıkardı: "train" (eğitmek). The Verge gibi haber sitelerinin içeriğini yapay zeka modellerini eğitmekte kullanabileceğini ima eden ifade, yayıncılık dünyasından gelen sert tepkinin ardından metinden silindi. Meta bunu bir geri adım gibi sunuyor. Ama soru şu: gerçekten geri adım mı, yoksa sadece kelime oyunu mu?

Olayın başlangıcı 30 Ekim'de yürürlüğe girecek yeni iş hesabı şartları. İlk haliyle metin, Meta'nın bir iş hesabıyla ilişkili web sitelerinden "herhangi bir içeriği" ürünlerini "geliştirmek, araştırmak" ve "eğitmek" için kullanabileceğini söylüyordu. Hukukçular bunun, siteleri tarayan botlara ne yapıp ne yapamayacaklarını söyleyen klasik robots.txt dosyasını by-pass etmek için bir gerekçe olabileceğini belirtti — yani Meta, "ticari şartlarım robots.txt'den üstündür" diyebilirdi.

Tepkiler büyüyünce Meta "eğitmek" kelimesini çıkardı. Peki ama geri kalan metin ne diyor? Cornell Hukuk Fakültesi'nden dijital hukuk profesörü James Grimmelmann'ın Nieman Lab'a söylediği gibi, "ürün veya hizmetlerinizle ilişkili" ifadesi hâlâ yerinde duruyor — ve bu ifade Meta'ya sitelerin tamamını kazıma izni verebilir. Değişen sadece bir kelime, çerçeve aynı çerçeve.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Asıl can alıcı nokta burada: Loevy & Loevy'den medya ve fikri mülkiyet avukatı Matt Topic, revize edilmiş metnin hâlâ Meta'ya kazınan içeriği herhangi bir "iş ürünü" geliştirmek için kullanma izni verdiğini söylüyor. "İş ürünü" tanımlanmış bir terim değil. Meta şu anda yapay zeka ürünleri geliştiriyor. Topic'in dediği gibi, "'geliştirmek' kelimesi 'eğitmek'i de kapsayacak kadar geniş." Yani kelime değişti, kapı aralık kaldı.

Meta'nın savunması da hazır: şirket sözcüsü Daniel Roberts, The Verge'e yaptığı açıklamada "içerik sahipleri tercihlerini robots.txt ile belirtebilir" dedi ve güncellemenin "haber sitelerini kazımakla ilgili olmadığını", yeni şartların mevcut tercihleri geçersiz kılmadığını savundu. Ama burada bir çelişki var: eğer amaç gerçekten haber sitelerini kazımak değilse, neden "ilişkili" gibi bu kadar geniş ve belirsiz bir ifade sözleşmede kalıyor? Hukukçuların asıl itirazı tam da bu — niyet beyanı ile sözleşme metni örtüşmüyor. Bir şirket gerçekten geri adım atıyorsa, belirsizliği de temizler; sadece tartışmalı kelimeyi değil.

Bu, Meta'nın veri kullanımı konusunda son dönemde tekrar eden bir örüntü. Daha önce Meta'nın Muse uygulamasında yaşanan veri sızıntısı haberimizde de benzer bir tablo vardı: önce sorun büyür, şirket küçük bir düzeltme yapar, ama temel mimari aynı kalır. Şirketin yapay zeka hırsı ile kullanıcı ve yayıncı haklarını koruma vaadi arasındaki gerilim, finansman tarafında da görülüyor — Meta'nın yapay zeka harcamalarını yeni bir hisse sınıfıyla finanse etme kararı da şirketin bu alandaki iştahının ne kadar büyük olduğunu gösteriyor.

Robots.txt protokolü aslında resmi bir internet standardı ve IETF'in yayımladığı RFC 9309 belgesinde tanımlanıyor. Meta'nın "tercihlerinizi robots.txt ile belirtin" demesi teknik olarak doğru ama hukuki olarak yetersiz — çünkü sözleşme metni, bu teknik sinyali bertaraf edebilecek bir gerekçe sunuyorsa, robots.txt'nin pratikte bir anlamı kalmaz. Asıl soru şu: Meta bu belirsizliği bilerek mi koruyor, yoksa sadece hukuk ekibi aceleyle mi düzeltme yaptı? Şirketin bunu netleştirmemesi, ikinci ihtimali zayıflatıyor.

Türkiye'ye Etkisi

Türkiye'deki haber siteleri ve içerik üreticileri için bu tartışma uzak değil. Meta'nın iş hesabı şartları küresel düzeyde geçerli ve Türkçe içerik üreten sitelerin Facebook, Instagram iş hesapları üzerinden paylaştığı her şey teorik olarak aynı belirsizliğin kapsamına giriyor. Yayıncıların robots.txt'ye güvenmesi yeterli olmayabilir; sözleşme metinlerini de takip etmeleri gerekiyor — çünkü asıl risk, teknik engelin değil, hukuki metnin arkasında saklanıyor.