Meta'nın Gözlüğü Neden Hâlâ Ürkütücü? Güvenlik Adımı mı, Vitrin mi?

Meta, akıllı gözlüklerinin "ürkütücü teknoloji" imajından kurtulmak istiyor. Bu hafta duyurduğu yeni bir güvenlik önlemi bunun işareti: Gözlüğün kayıt yaptığını gösteren LED ışığına müdahale edilirse, kamera otomatik olarak devre dışı kalacak. Şirket bu adımı gururla anlatıyor — "başka hiçbir kamera bunu yapmadı, sektöre öncülük etmekten gurur duyuyoruz" diyor.

Peki ama bu övgü dolu açıklamanın altında biraz durmak gerekiyor. Meta bu özelliği neden geliştirmek zorunda kaldı? Kendi ifadesiyle: Bazı kullanıcılar LED ışığını bantla kapatıyordu. Şirket buna karşı ışık kapatılınca kaydı durduran bir sistem kurunca, aynı kişiler bu kez ışığı "gelişmiş yöntemlerle" tahrip etmeye başladı. Yani Meta, bir güvenlik başarısını duyururken aslında şunu itiraf ediyor: Bu cihazları taşıyan bazı insanların gizli bir gündemi var — çoğunlukla kadınları, rızaları olmadan kaydetmek.

İşte tam da burada çelişki başlıyor. Şirket bir yandan gözlüklerin gizlilik korkularını yatıştırmaya çalışıyor, öbür yandan kullanıcılardan daha fazla veri isteyen ürünler ve özellikler yayıyor.

Aynı Gün, İki Farklı Meta

Meta'nın gözlük güvenlik özelliğini duyurduğu blog yazısında, "Gözlüğümle çektiğim fotoğraf ve videoları kim görebilir?" sorusuna verdiği cevap net: "Yalnızca siz — paylaşmayı seçmediğiniz sürece." Kulağa güven verici geliyor.

Peki ama şirketin gizlilik politikasının kendisi ne diyor? Meta AI ile paylaştığınız her görselin, yapay zekâsını eğitmek için kullanılabileceği açıkça yazıyor. Dahası, güvenlik özelliğinin duyurulduğu gün Meta bir başka haberi de paylaştı: Meta AI, artık herkesin herkese açık Instagram fotoğraflarını, siz aksini seçmediğiniz (opt-out) sürece yapay zekâ görselleri üretmek için kullanabilecek.

Bunlar tek örnek de değil. Şirket, kullanıcıların hiç paylaşmadığı, telefonun galerisindeki fotoğrafları Meta AI ile işleyen özellikler geliştirdi. Meta AI uygulamasındaki zayıf gizlilik kontrolleri yüzünden kullanıcılar utanç verici aramalarını farkında olmadan ifşa etti. Ve raporlara göre şirket, sürekli ses kaydeden ve birkaç saniyede bir fotoğraf çeken bir gözlük prototipini test ediyor.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Bir LED güvenlik özelliği elbette gerekli. Ama sorulması gereken soru şu: Bu adım gerçek bir gizlilik dönüşümünün parçası mı, yoksa büyüyen bir eleştiri dalgasını yatıştırmaya yönelik bir vitrin çalışması mı?

Meta'nın gizlilik sicili yıllardır lekeli. Cambridge Analytica veri skandalı, çocuk güvenliği önlemlerinin yetersizliğine dair kaybedilen davalar, "her ne pahasına olursa olsun büyüme" anlayışını belgeleyen ihbarcı kitapları... Şirket 2018'den bu yana "gizlilik programımıza ciddi yatırım yaptık" diyor, ama pratikte birçok kişinin gizlilik ihlali sayacağı fikirlerle ilerlemeye devam ediyor.

Üstelik Meta şu anda AI gözlüklerinin gizlilik ihlalleri nedeniyle birden fazla soruşturma ve davayla karşı karşıya. Bir davada, Kenya'daki taşeron çalışanların Meta'nın yapay zekâsını eğitmek için kullanıcı gözlüklerinden gelen görsellerde cinsel içerik, çıplaklık ve tuvalet görüntüleri gibi rahatsız edici materyalleri izlemek zorunda kaldıkları iddia edildi.

Tablo bir bütün olarak bakıldığında tutarsız: Apple'ın gizlilik endişeleri nedeniyle ortaklık kurmaktan kaçındığı, çalışanlarının klavye vuruşlarını yapay zekâ eğitimi için kaydeden ve AI sohbetlerinizdeki verilere dayalı hedefli reklam satmayı planlayan bir şirket, aynı zamanda size "gizliliğinizi ciddiye alıyoruz" mesajı veriyor. LED önlemi övgüye değer olabilir; ama Meta'nın geniş yapay zekâ vizyonu, hep daha fazla kişisel veri toplamaya dayanıyor gibi görünüyor.

Türkiye'ye Etkisi

Meta'nın ürünleri — Instagram, WhatsApp, Facebook — Türkiye'de milyonlarca kullanıcının günlük hayatının merkezinde. "Herkesin herkese açık Instagram fotoğraflarını, aksini seçmediğiniz sürece kullanma" politikası, Türk kullanıcıları da doğrudan ilgilendiriyor. Peki ama bu opt-out seçeneği Türkiye'de ne kadar görünür, ne kadar kolay ulaşılabilir? İşte cevabı net olmayan sorulardan biri.

Avrupa Birliği'nin GDPR gibi katı veri koruma çerçeveleri Meta'yı belli sınırlar içinde tutarken, Türkiye'deki KVKK uygulamasının bu tür yapay zekâ eğitimi senaryolarında ne ölçüde koruma sağladığı belirsizliğini koruyor. AI gözlükleri henüz Türkiye'de yaygın değil; ama bu cihazlar yayıldığında, kamusal alanda rıza olmadan kaydedilme riski buradaki kullanıcılar için de gerçek bir mesele hâline gelecek. Şimdiden sormak gerekiyor: Verimiz nereye gidiyor, kimin çıkarına kullanılıyor ve bunu bize kim açıkça söylüyor?