Yargıçtan Trump Yönetimine: Anthropic'e 'Risk' Damgasının Kanıtı Yok

Bir federal yargıç, Trump yönetiminin aylardır savunduğu bir iddiayı mahkeme salonunda çürüttü: Anthropic'i "tedarik zinciri riski" ilan edip federal kurumların şirketin yapay zekâsını kullanmasını yasaklamak için elde yeterli kanıt yok. Perşembe günkü duruşmada bu sözleri sarf eden ABD Bölge Yargıcı Rita Lin, hükümetin aylardır sessiz kaldığı bir soruyu yüksek sesle sordu: Peki bu yasağın gerçek dayanağı nedir?

Mesele aslında basit bir sözleşme anlaşmazlığından çıktı. Anthropic, Savunma Bakanlığı (DOD) ile yürüttüğü görüşmelerde, yapay zekâsının Amerikalıları kitlesel gözetlemek ya da ölümcül silah kullanımına dair hedefleme ve ateşleme kararlarında kullanılmasına izin vermek istemedi. Gerekçe olarak da teknolojinin bu tür kritik kararlar için henüz hazır olmadığını öne sürdü. Pentagon ise bunu kabul etmedi: bir özel şirketin ordunun teknolojiyi nasıl kullanacağını dikte edemeyeceğini savundu ve araçları zaten "yasalara uygun" biçimde kullanacağını iddia etti.

Ama asıl çarpıcı olan, hükümetin yasağı savunurken öne sürdüğü ikinci gerekçe. DOD, Anthropic'in bakanlığı kamuya açık şekilde eleştirmesinin de yasağı haklı çıkardığını iddia etti. Yargıç Lin bu mantığı "gerçekten rahatsız edici" bulduğunu söyledi ve bunun, yönetimle aynı fikirde olmayan federal yüklenicilere misilleme yapma emsali yaratabileceği uyarısında bulundu. Peki bir şirketin eleştiri hakkını kullanması, onu ulusal güvenlik riski hâline mi getiriyor? Mahkemede bu soruya tatmin edici bir cevap gelmedi.

Bu Ne Anlama Geliyor?

DOD'nin elindeki bir diğer iddia daha da somuttu ama bir o kadar da temelsiz çıktı: Anthropic'in, savaş operasyonları sırasında teslim edilmiş modelleri devre dışı bırakabileceği ya da bir tür "kapatma anahtarı"na basabileceği iddiası. Uzmanlar bu tür bir yeteneğe dair kanıt bulunmadığını söylüyor; Yargıç Lin de aynı görüşte — mahkemede Anthropic'in teslim edilmiş bir modeli sonradan değiştirebildiğine dair hiçbir kanıt görmediğini açıkça belirtti. Bu, hükümetin "güvenlik riski" söyleminin teknik değil, siyasi bir zemine oturduğu izlenimini güçlendiriyor.

Burada asıl soru şu: bir yapay zekâ şirketi, kendi ürününün askeri kullanımına etik sınır çizdiğinde bu bir "tedarik zinciri riski" mi, yoksa hükümetin hoşuna gitmeyen bir bağımsızlık gösterisi mi? Anthropic'in CEO'su Dario Amodei'nin açık ağırlıklı model riskleri konusunda daha önce yaptığı ve tartışmalı bulunan açıklamaları hatırlanırsa, şirketin risk konusundaki tutumunun zaten uzun süredir mercek altında olduğu görülüyor. Ancak bu davada mesele model riski değil, doğrudan bir hükümet kurumunun bir şirketi cezalandırma yetkisini nasıl kullandığı.

Dava, Anthropic'in Mart ayında DOD'ye karşı açtığı iki davadan biri; diğeri Washington'da görülüyor. Lin, yasağı Mart ayında geçici olarak durdurmuştu ve şimdi bu kararı kalıcı hâle getirip getirmeyeceğine karar veriyor. Yani ortada henüz nihai bir hüküm yok — ama yargıcın sözleri, hükümetin elini güçlendirecek bir kanıt sunmadıkça bu yasağın ayakta kalmasının zor olduğunu gösteriyor.

Türkiye'ye Etkisi

Bu dava doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, kamu kurumlarının yapay zekâ tedarikçileriyle ilişkisinde şeffaflık ve hesap verebilirlik standardı açısından emsal niteliğinde. Türkiye'de de kamu ihalelerinde yapay zekâ şirketleriyle yapılan sözleşmelerin hangi kriterlere göre değerlendirileceği, önümüzdeki yıllarda benzer tartışmaları gündeme getirebilir. Şirketlerin etik sınır çizme hakkı ile devletin güvenlik gerekçesiyle müdahale yetkisi arasındaki bu gerilim, küresel bir örüntü hâline geliyor.